Vaarweg naar Hamburg is nu een meter dieper

20-03-2021

eLBE

Het baggerwerk is afgerond. De vaargeul van de Elbe, tussen de Noordzee en de haven van Hamburg, is een meter dieper gemaakt. En op sommige plaatsen ook breder, zodat schepen in tegengestelde richting elkaar kunnen passeren. Binnenkort wordt het traject geheel vrijgegeven. Dan kunnen schepen met een maximale diepgang van 14,5 meter de zeehaven bereiken. Het havenbedrijf denkt met deze 776 miljoen euro dure renovatie marktaandeel op de containeroverslag terug te pakken van Rotterdam en Antwerpen.

JUDITH STALPERS

Na twintig jaar van lobbyen, rapporten schrijven en rechtszaken voeren kon vorig jaar eindelijk aan de uitdieping van de Elbe worden begonnen. Voor milieuactivisten en landbouworganisaties een horrorscenario, voor handelslieden en havenliefhebbers een must. Want de jongere generatie reuzencontainerschepen kon de haven Hamburg – met zijn getijdenafhankelijke vaarroute – niet langer volbeladen aan- of afvaren.

Tot nu toe mocht een schip niet dieper steken dan 13,5 meter, en dat nog bij de juiste vloedgolf. Ook konden twee van dergelijke schepen elkaar op de route tussen monding en haven niet passeren. De havenautoriteiten, de Hamburgse senator voor havenzaken als ook verkeersminister Andreas Scheuer noemen het behaalde resultaat een ‘groots moment voor Hamburg’. Nu kunnen schepen met meer capaciteit de haven aandoen. Daardoor zal ook weer meer capaciteit de haven bereiken, verwachten zij.

Tussen de planning van 20 jaar geleden en de afsluiting van de werkzaamheden deze week hebben globalisering en scheepsontwikkelingen niet stilgestaan. De nieuwste MegaMax-24-klasse containerschepen steken inmiddels 16,5 meter diep wanneer ze vol beladen zijn, en met een breedte van 61 meter hindert zo’n schip de passage van een tweede containerschip. Hamburg loopt dus achter op de ontwikkelingen. Eigenlijk zou er direct weer een nieuwe aanvraag de deur uit moeten, om een verdere uitdieping mogelijk te maken. Specialisten in de haven- en logistiekwetenschappen raden dit stellig af, want Hamburg heeft zijn geografische grenzen bereikt.

Hamburg slibt dicht

De vaarroute naar Hamburg is in haar geschiedenis overigens al acht maal eerder uitgediept. Ging het twee eeuwen geleden vooral om de groei van de haven bij te benen, met de huidige, negende uitdieping moest worden gereageerd op de toenemende concurrentie van de westelijke havens aan de Noordzee. Rotterdam en Antwerpen liggen direct aan zee waar het creëren van terminals aan diepe wateren relatief gemakkelijk is. Hamburg ligt 100 kilometer landinwaarts en aan een rivier die veel slib aandraagt.

“Verder uitbaggeren heeft geen zin”, zegt Hennig Vögel, leider van het Hamburgse Instituut voor Wereldeconomie, dan ook. Hamburg heeft een enorm slib- en sedimentprobleem. Met iedere uitdieping van de Elbe neemt dat probleem zelfs in hevigheid toe: in de vaargeul, maar vooral in de havenbekkens. Een uitzending van de Duitse publieke omroep ARD van 4 maart jonstleden besteedt er uitgebreid aandacht aan. Vlak voor de afronding van jongste baggerproject maakte de zender een intern rapport van de havenautoriteiten openbaar. Daaruit blijkt dat de slibvorming sinds het uitbaggeren veel hoger is dan verwacht.

Het is een gevolg van een aantal droge zomers waardoor minder water dan gewoonlijk de Elbe voedt. Het slib dat vanuit de Noordzee met vloed de Elbe instroomt, wordt daardoor in mindere mate op natuurlijke wijze er weer uitgewerkt. Een scenario dat door klimaatveranderingen structureel wordt. Maar mogelijk zijn er ook stromingen ontstaan juist vanwege het uitdiepen, en die van tevoren niet waren ‘gezien’.

Iets waarvoor ecologen al hadden gewaarschuwd. Nu moet Hamburg nog dieper in de zakken tasten om nieuwe dieptes op de vaarroute en containerterminals te behouden. Het slibbaggerwerk is nu al een enorme kostenpost, op jaarbasis tussen de 100 en 150 miljoen euro. Ter vergelijking, het veel grotere Rotterdam besteedt zo’n 10 miljoen euro per jaar voor dit soort onderhoud, en had vorig jaar voor 70 miljoen euro de Grote Waterweg voor de komende vijftien jaar (!) weer fit gemaakt.

Nieuwe dynamiek

De bestuurders van de stadstaat Hamburg hebben nu tenminste laten zien dat werkelijk alles is geprobeerd om de glorie van Hamburg in stand te houden. Maar de positie van de havenstad staat zwaar onder druk. De bedreigingen komen niet alleen van slib en scheepsgrootte, maar ook van een nieuwe dynamiek in de Oostzee, waar havens als Stettin, Danzig en Sint Petersburg voor grotere schepen uitbouwen die rechtstreeks in verbinding staan met Rotterdam, Antwerpen en het Verenigd Koninkrijk. Het transitverkeer glipt Hamburg daardoor ook geleidelijk door de vingers.

Hamburg ontwikkelt zich, internationaal gezien, als een aanvullende capaciteitshaven voor de grote spelers, denkt professor Frank Ordemann van de Universiteit voor Toegepaste Wetenschappen in Salzgitter. Een proces dat duidelijk al gaande is, laat hij met statistieken in de ARD-uitzending zien. Terwijl de containeroverslag in Rotterdam en Antwerpen sinds 2014 met 30 procent toenam, is die in Hamburg in dezelfde tijd met tien procent teruggelopen. In plaats van de in 2005 geprognosticeerde overslag van 25 miljoen teu zit Hamburg nu op acht miljoen teu per jaar. Dat worden er nauwelijks meer, vrezen de wetenschappers Ordemann en Vögel. Hamburg moet een nieuwe visie ontwikkelen voor zijn toekomst.

illustratie
Schematische verbreding van de Elbe-vaargeul naar 20 meter, zodat twee schepen tegelijk deze route kunnen bevaren.

 

 

 

Het baggerwerk is afgerond. De vaargeul van de Elbe, tussen de Noordzee en de haven van Hamburg, is een meter dieper gemaakt. En op sommige plaatsen ook breder, zodat schepen in tegengestelde richting elkaar kunnen passeren. Binnenkort wordt het traject geheel vrijgegeven. Dan kunnen schepen met een maximale diepgang van 14,5 meter de zeehaven bereiken. Het havenbedrijf denkt met deze 776 miljoen euro dure renovatie marktaandeel op de containeroverslag terug te pakken van Rotterdam en Antwerpen.

JUDITH STALPERS

Tags

GERELATEERD