ROTTERDAM De zon brandt al weken onbarmhartig op de uitgedroogde kleigrond van de eens zo drassige delta. De Rijn bij Lobith bereikte in juli de laagste zomerstand ooit gemeten en het is niet ondenkbaar dat het absolute dieptepunt deze herfst gaat worden gebroken met alle gevolgen van dien. Waterwegen die afhankelijk zijn van de toevoer van de Rijn worden afgesloten, schepen vervoeren minder vracht en riviercruiseschepen maken rondjes over het IJsselmeer in plaats van tripjes langs de prachtige steden aan de Rijn. Het is halverwege de zomer, West-Europa beleeft een van de meest intense, langdurige droogteperiodes uit de moderne geschiedenis, en het einde is nog niet in zicht.
Kraan gaat dicht
De extreem droge zomer van 2026 is een direct gevolg van klimaatverandering. Door de stijgende wereldwijde uitstoot van broeikasgassen warmt de atmosfeer op en dat leidt tot een structurele ontregeling van ons weersysteem. Dit jaar zien we dat dit zorgt voor een extreme en langdurige blokkade van hogedrukgebieden boven Europa waardoor er geen regenwolken meer ontstaan en de zon wekenlang genadeloos brandt boven Europa. Tegelijkertijd hapert de andere vitale motor van de Rijn. In de Alpen smelten de gletsjers in recordtempo weg waardoor rivieren als de Rijn haar natuurlijke waterbuffer verliezen en de watertoevoer naar de drassige delta’s stagneert.
Zonder deze buffer verandert de Rijn in sneltreinvaart van een stabiele smeltwaterrivier naar een grillige regenrivier. Zonder neerslag in het achterland droogt de aanvoer simpelweg op. De record lage waterstanden bij Lobith zijn dan ook geen incident maar een tastbaar bewijs dat de klimaatcrisis de grenzen van onze waterhuishouding dwingend verlegt. Het is een praktijkvoorbeeld van klimaatverandering in het snelst opwarmende deel van de wereld.
Europa ondergaat deze zomer hittegolf na hittegolf. De rivieren drogen op en dit is geen kwestie van pech. De hitte droogt de bodem, verdampt het water in de rivieren terwijl door de warmte de vraag naar water stijgt. Dit is hoe klimaatverandering eruit ziet. De kraan van Europa wordt dichtgedraaid.
Fase 2
Terwijl Nederland officieel kampt met een watertekort, een situatie die volgens het landelijk draaiboek voor droogte ongeveer eens in de vijf jaar voorkomt, wordt er in Den Haag overlegd door ministeries, waterschappen, drinkwaterbedrijven en Rijkswaterstaat. Een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wilde niet vooruitlopen op de maatregelen maar de zorgelijke situatie wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Formeel is er sprake van alarmfase twee als het gaat om het watertekort. Er is inmiddels sprake van een feitelijk watertekort. Hoewel de hoogste crisisfase (fase 3) nog niet is afgekondigd, levert de huidige fase 2 voor de binnenvaart al grote problemen op.
De sector kent zware operationele beperkingen en staat laag op de prioriteitenlijst. De hoogste prioriteit heeft de veiligheid en het voorkomen van onomkeerbare schade, daarna zijn de nutsvoorzieningen aan de beurt, en als derde wordt er gekeken naar kleinschalig hoogwaardig gebruik. Denk hierbij aan industriële processen waarbij het gebruik van een alternatieve waterbron technisch onmogelijk is. Pas dan, op plek vier in de prioritering komt de binnenvaart aan bod.
De sector kan niet anders dan stremmingen accepteren want om te voorkomen dat er bij het schutten van schepen zout zeewater het binnenland in stroomt, worden de sluizen in West-Nederland volledig gesloten voor de scheepvaart. Daarnaast moeten schippers zo licht mogelijk varen. Schepen kunnen vaak nog maar met twintig of dertig procent van hun normale vrachtcapaciteit varen waardoor de vrachtprijs omhoog gaat en de betrouwbaarheid van de binnenvaart als sector omlaag. Het is zorgelijk dat Nederland in het midden van juli al naar fase twee schakelt.
Er is nog best wel veel zomer over waarin de rivierstanden altijd een beetje dalen vanwege de hogere temperaturen en lagere neerslag die horen bij het seizoen. Ook de voorspellingen voor de komende weken geven geen aanleiding om te hopen op verbetering. De temperaturen blijven hoog en de neerslag blijft achter. Er is een flinke hoeveelheid regen nodig om de huidige tekorten op te lossen. De droogte is hardnekkig dit jaar en is niet op te lossen met een paar regenbuitjes.
Lees meer
Klik op deze link om het volledige artikel te lezen op pagina’s 2 en 3 van onze e-paper.